Ay sonu bordrosunu hazırlıyorsunuz ve bir çalışan "Bu ay cumartesileri de geldim, fazla mesaim nerede?" diye soruyor. 5–50 kişilik bir şirkette fazla çalışma genelde yoğun dönemlerde, sözlü bir "biraz kalır mısın?" ile başlar ve kayıt tutulmadığı için ay sonunda tartışmaya dönüşür. Fazla mesai hesaplama aslında dört soruya dayanır: hangi saatler fazla çalışma sayılır, saatlik ücret nasıl bulunur, hangi zam oranı uygulanır ve hangi kesintiler yapılır?
Bu yazıda 2026 için fazla mesai kurallarını, adım adım hesap formülünü, örnek hesapları ve küçük işverenlerin en sık yaptığı hataları anlatıyoruz.
Fazla mesai nedir? Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma
İş Kanunu'nda "fazla mesai" yerine fazla çalışma ifadesi kullanılır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 63. maddesine göre haftalık normal çalışma süresi en çok 45 saattir. Kanunun 41. maddesi ve İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği iki ayrı kavram tanımlar:
- Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmadır. Her saati, normal saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir.
- Fazla sürelerle çalışma: Haftalık süre sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse (örneğin 40 saat), bu süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmadır. Her saati yüzde yirmi beş fazlasıyla ödenir.
Yani haftada 40 saatlik sözleşmeyle çalışan biri 48 saat çalışırsa, 40 ile 45 arasındaki 5 saat yüzde yirmi beş, 45'i aşan 3 saat yüzde elli zamlı ödenir. Kanunun tam metni: 4857 sayılı İş Kanunu, mevzuat.gov.tr.
Fazla mesai kuralları 2026: sınırlar ve onay
Fazla çalışmanın kuralları tutar değil süre ve oran olarak belirlendiği için 2026'da da aynıdır. Küçük işverenin bilmesi gereken temel kurallar şunlardır:
- Yıllık üst sınır 270 saat: Yönetmeliğin 5. maddesine göre bir çalışanın yıllık fazla çalışma toplamı 270 saati geçemez. Sınır işyerine değil, çalışanın kendisine bağlıdır.
- Yazılı onay: Yönetmeliğin 9. maddesine göre fazla çalışma için çalışanın yazılı onayı alınır ve özlük dosyasında saklanır. Onay işe girişte ya da ihtiyaç doğduğunda alınabilir. Çalışan, otuz gün önceden yazılı bildirimle onayını geri alabilir.
- Yuvarlama: Fazla çalışma süresi hesaplanırken yarım saatten az süreler yarım saat, yarım saati aşan süreler bir saat sayılır (Yönetmelik m.5).
- Belgeleme: Yönetmeliğin 10. maddesine göre işveren, fazla çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenler, imzalı bir nüshasını özlük dosyasında saklar ve bu ödemeleri bordroda ve ücret hesap pusulasında ayrıca gösterir.
Yönetmeliğin tam metni: Fazla Çalışma Yönetmeliği, ÇSGB. Onay ve fazla çalışma belgelerinin dosyada nasıl tutulacağı için özlük dosyasında bulunması gereken belgeler yazımıza bakabilirsiniz.
Kimlere fazla mesai yaptırılamaz?
Yönetmeliğin 8. maddesine göre şu çalışanlara fazla çalışma yaptırılamaz:
- 18 yaşını doldurmamış çalışanlar,
- sağlığının elvermediği hekim raporuyla belgelenen çalışanlar,
- gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren çalışanlar,
- kısmi süreli (part-time) sözleşmeyle çalışanlar.
Kısmi süreli çalışanlara fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz. Ayrıca Yönetmeliğin 7. maddesine göre sağlık kuralları gereği günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde ve yer ve su altında yapılan maden, tünel gibi işlerde fazla çalışma yaptırılamaz.
Denkleştirme: her 45 saat üstü fazla mesai mi?
Her zaman değil. 4857 sayılı Kanun'un 63. maddesine göre taraflar anlaşırsa haftalık çalışma süresi, günde 11 saati aşmamak şartıyla haftanın günlerine farklı dağıtılabilir. Bu durumda iki aylık süre içinde haftalık ortalama 45 saati aşmamak gerekir. Bu sisteme denkleştirme denir ve süre toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir.
Örneğin yoğun bir haftada 50 saat, sakin bir haftada 40 saat çalışılırsa ve iki aylık ortalama 45 saati aşmazsa, 45 saati aşan saatler fazla çalışma sayılmayabilir. Denkleştirme uygulayacaksanız bunu sözleşmeye yazılı olarak koyun ve çalışma saatlerini her hafta kaydedin. Aksi halde 45 saati aşan her saat fazla çalışma olarak değerlendirilir.
Adım adım fazla mesai hesaplama
1. Haftalık çalışma saatlerini kaydedin
Fazla mesai hesaplama, doğru bir kayıtla başlar. Her çalışanın günlük giriş ve çıkış saatlerini, ara dinlenmeleri düşerek haftalık toplam olarak çıkarın. Bunun için puantaj cetveli nasıl hazırlanır? rehberimizdeki şablonu kullanabilirsiniz.
2. Fazla saatleri türüne göre ayırın
Haftalık toplamı sözleşmedeki süreyle karşılaştırın. Sözleşme süresi ile 45 saat arasındaki saatler fazla sürelerle çalışma, 45 saati aşan saatler fazla çalışmadır. Yarım saat kuralına göre yuvarlayın.
3. Saatlik brüt ücreti bulun
Aylık ücretli ve haftada 45 saat çalışan biri için uygulamada aylık brüt ücret 225'e bölünür (30 gün × 7,5 saat). Günlük 7,5 saat, 45 saatlik haftanın 6 güne bölünmesinden gelir. Haftalık süre daha kısa olan sözleşmelerde saatlik ücreti, sözleşmedeki aylık çalışma saatine göre hesaplayın.
4. Zam oranını uygulayın
Pratik formül şudur:
- Fazla çalışma ücreti = saatlik brüt ücret × 1,5 × fazla çalışma saati
- Fazla sürelerle çalışma ücreti = saatlik brüt ücret × 1,25 × fazla sürelerle çalışma saati
Excel'de B2 aylık brüt ücret, C2 fazla çalışma saatiyse =B2/225*1,5*C2 formülü brüt fazla mesai tutarını verir.
5. Kesintileri yapın
Fazla mesai ücreti normal ücretin bir parçasıdır. Bu nedenle prime esas kazanca dahil edilir; SGK primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Vergi, çalışanın o yılki kümülatif matrahına göre dilimden hesaplanır. Brütten nete adımlar için bordro nasıl hesaplanır? yazımıza bakabilirsiniz. Asgari ücret istisnasının fazla mesaiye etkisini mali müşavirinizle netleştirin.
Örnek fazla mesai hesabı
Aşağıdaki örnekler örnek veridir; gerçek bir şirkete ait değildir. Yalnızca brüt tutarlar gösterilmiştir, çünkü net tutar çalışanın kümülatif vergi matrahına bağlıdır.
Örnek 1: Haftada 45 saatlik sözleşmeyle çalışan bir çalışanın aylık brüt ücreti 33.750 TL. Ay içinde toplam 10 saat fazla çalışma yaptı.
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Saatlik brüt ücret | 33.750 ÷ 225 | 150,00 TL |
| Zamlı saat ücreti (%50) | 150 × 1,5 | 225,00 TL |
| Fazla mesai ücreti (brüt) | 225 × 10 | 2.250,00 TL |
Örnek 2: Haftada 40 saatlik sözleşmeyle çalışan bir çalışanın saatlik brüt ücreti 160 TL. Bir hafta 48 saat çalıştı. 40 ile 45 arasındaki 5 saat fazla sürelerle çalışmadır: 160 × 1,25 × 5 = 1.000 TL. 45'i aşan 3 saat fazla çalışmadır: 160 × 1,5 × 3 = 720 TL. O haftanın brüt fazla mesai toplamı 1.720 TL olur.
Örnek 3: Çalışan 10 saat fazla çalışma için zamlı ücret yerine serbest zaman isterse, Yönetmeliğin 6. maddesine göre her saat için 1 saat 30 dakika, yani 15 saat serbest zaman kullanır.
Ücret yerine serbest zaman
Yönetmeliğin 6. maddesine göre çalışan, işverene yazılı olarak başvurursa zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir. Fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışılan her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman verilir.
Serbest zaman 6 ay içinde, iş günlerinde, aralıksız ve ücretten kesinti yapılmadan kullanılır. Tatil ve izin günlerinde serbest zaman kullandırılamaz. Bu saatleri izin kayıtlarınızda ayrı bir türle işaretleyin; bunun için izin takip Excel şablonu rehberimizden yararlanabilirsiniz.
Bayram ve genel tatilde çalışma
Ulusal bayram ve genel tatil günleri fazla mesaiden ayrı bir kalemdir. 4857 sayılı Kanun'un 47. maddesine göre bu günlerde çalışan, o günün ücretine ek olarak çalıştığı her gün için bir günlük ücret daha alır. Örnek 1'deki çalışan için günlük brüt ücret 33.750 ÷ 30 = 1.125 TL'dir; bir genel tatil gününde çalışırsa bordrosuna 1.125 TL brüt ilave ödeme eklenir. O hafta 45 saat de aşılmışsa, aşan saatler ayrıca fazla çalışma olarak hesaplanır.
Küçük işverenlerin en sık yaptığı 5 hata
- Kaydı sözlü tutmak: Fazla çalışma belgesi ve imzalı nüsha yoksa, anlaşmazlıkta ispat zorlaşır.
- Onay almamak: Yazılı onay olmadan fazla çalışma yaptırmak Yönetmeliğe aykırıdır.
- Günlük bakmak: Fazla mesai haftalık 45 saate göre hesaplanır. Bir gün geç kalmak tek başına fazla mesai sayılmaz, haftalık toplama bakılır.
- Maktu ödemek: Saat kaydı tutmadan her ay sabit bir "mesai parası" ödemek, gerçek saatler daha yüksekse fark alacağı doğurur.
- Serbest zamanı takip etmemek: Altı ay içinde kullandırılmayan serbest zaman hakkı karışıklığa yol açar.
Fazla mesai ücreti de bir ücret alacağıdır ve 4857 sayılı Kanun'un 32. maddesine göre beş yıllık zamanaşımına tabidir. Bu yüzden kayıtlarınızı en az bu süre boyunca saklayın.
Fazla mesaiyi puantajdan bordroya taşıyın
Fazla mesai hesabının doğruluğu, saatlerin düzenli kaydedilmesine bağlıdır. Saatler bir tabloda, onaylar bir klasörde, bordro ayrı bir dosyada durduğunda ay sonu kontrolü uzar.
Defterly İK bu verileri aynı çalışma alanında tutar:
- Personel bilgileri: Çalışan bilgileri ve belgeleri tek yerde durur.
- İzinler: İzin talepleri ve onaylar aynı panelde izlenir.
- Puantajdan bordroya: Puantajı işaretleyip bordro dönemini oluşturursunuz; brüt tutarı, kesintileri ve net ödemeyi birlikte incelersiniz.
İlk 5 çalışan ücretsizdir, sonrası çalışan başına aylık ₺29 (lansman fiyatı). Ayrıntılar: Defterly İK.
Sık sorulan sorular
Fazla mesai nasıl hesaplanır?
Aylık brüt ücret 225'e bölünerek saatlik brüt ücret bulunur. Haftalık 45 saati aşan her saat için bu tutar 1,5 ile çarpılır. Bulunan brüt tutardan SGK primi, işsizlik primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.
Fazla mesai yüzde kaç zamlı ödenir?
Haftalık 45 saati aşan fazla çalışma yüzde elli zamlı ödenir. Sözleşmeyle haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, bu süre ile 45 saat arasındaki fazla sürelerle çalışma yüzde yirmi beş zamlı ödenir.
Yıllık fazla mesai sınırı kaç saat?
Fazla Çalışma Yönetmeliği'nin 5. maddesine göre bir çalışanın yıllık fazla çalışma toplamı 270 saati geçemez. Sınır çalışanın kendisine bağlıdır.
Fazla mesai için çalışanın onayı gerekir mi?
Evet. Yönetmeliğin 9. maddesine göre yazılı onay alınır ve özlük dosyasında saklanır. Zorunlu nedenler ve olağanüstü durumlarda bu onay aranmaz.
Fazla mesai ücreti yerine izin verilebilir mi?
Çalışan yazılı olarak isterse verilebilir. Fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika serbest zaman verilir ve bu süre 6 ay içinde kullanılır.
Part-time çalışana fazla mesai yaptırılabilir mi?
Hayır. Yönetmeliğin 8. maddesine göre kısmi süreli sözleşmeyle çalışanlara fazla çalışma da fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz.
Fazla mesai hesaplama karmaşık görünse de adımlar sabittir. Saatleri haftalık kaydedin, 45 saati aşanları ayırın, saatlik ücreti 1,5 ile çarpın ve kesintileri bordroda gösterin. Yazılı onay ve imzalı belgeyle birlikte bu düzen, hem çalışanın hakkını korur hem de sizi sonradan çıkabilecek alacak taleplerine karşı güvenceye alır.
Personel bilgileri, izinler, puantaj ve bordro Defterly İK'da bir arada. İlk 5 çalışan ücretsiz, kredi kartı gerekmez. Ücretsiz başla →